W dniu 2 maja 2011 roku w Ośrodku Kształcenia Pielęgniarek i Położnych Okręgowej Izby Pielęgniarek i Położnych w Katowicach zlokalizowanym w Łaziskach Górnych, odbyło się spotkanie z Panią Beatą Cholewką, Dyrektorem Departamentu Pielęgniarek i Położnych Ministerstwa Zdrowia. Uczestniczyła w nim również Pani Dorota Zinkowska, radca ministra w Departamencie Pielęgniarek i Położnych w Ministerstwie Zdrowia.

Wiodąca tematyka spotkania koncentrowała się wokół realizacji Projektu Systemowego pn. „Kształcenie zawodowe pielęgniarek i położnych w ramach studiów pomostowych”, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego, realizowanego w uczelniach województwa śląskiego.

Przybyłych gości i uczestników spotkania powitała Pani dr Mariola Bartusek, Przewodnicząca Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Katowicach.

Beata Cholewka, Dyrektor Departamentu Pielęgniarek i Położnych, zaproponowała otwartą formułę spotkania i otwarcie uczestników na wymianę doświadczeń. Prezentację uczestników połączono z zadawaniem pytań do przedstawicieli resortu zdrowia.

W spotkaniu uczestniczyli (jako jedyni) przedstawiciele Wyższej Szkoły Planowania Strategicznego z Dąbrowy Górniczej oraz osoby oczekujące na przyjęcie na studia pomostowe z Tychów, Rudy Śląskiej, Żor; przedstawiciele Szpitala w Mikołowie; osoby studiujące z Bielska-Białej; przedstawiciele Krajowego Związku Pracodawców i Zespołu ds. Opieki Długoterminowej: Violetta Dytko, Grażyna Malczyk i Maria Frąckowiak.

Odpowiadając na wątpliwości i pytania uczestników związane z kształceniem na studiach pomostowych, Pani Dyrektor Departamentu stwierdziła, iż:
• Resort nie może nakazywać uczelni uruchomienia danej ścieżki kształcenia – jest to działanie autonomiczne uczelni. Uczelnia może połączyć pewne zajęcia, ponieważ programy kształcenia dotąd były różne. Proces rekrutacji w uczelniach też jest prowadzony bardzo różnie.

• W roku akademickim 2010/2011 przyjęto w całym kraju na studia współfinansowane ze środków unijnych blisko 9 tys. osób; w październiku 2011 roku zaplanowano przyjęcie w ramach Projektu 4500 osób, w 2012 roku również planowane jest przyjęcie 4500 osób. Przyjęcie większej liczby studentów jest niemożliwe, ponieważ Polska musi założyć na kształcenie środki z własnego budżetu; ze 180 ml zł, od 2008 roku, wydano już z tego Projektu ok. 55 ml złotych.

• Przez 2 lata, tj.: 2011 rok i 2012 rok, będą kontynuowane studia bezpłatne w uczelniach wybranych w drodze postępowania o udzielenie zamówienia w formule przetargu nieograniczonego skierowanego do uczelni. Część uczelni nie podoła warunkom ustawy o zamówieniach publicznych. Dostęp do tych studiów będzie ograniczony. Lutowy nabór w roku 2011 nie odbył się, ponieważ procedura zamówienia musiała być sprawdzona przed przetargiem. W wyniku pokontrolnych ustaleń, umowy na realizację Projektu można było podpisać tylko z uczelniami kształcącymi na obu kierunkach – tj. pielęgniarstwie i położnictwie. Nieprzestrzeganie tej zasady było powodem unieważnienia procedury. Nowe ogłoszenie ukaże się w drugim tygodniu maja br. Ministerstwo Zdrowia określi też limity przyjęć na studia pomostowe dla pielęgniarek i położnych w roku akademickim 2011/2012 i zasady ewentualnych dopłat ponoszonych przez uczestników Projektu (tzw. wkład własny studenta).

• W uczelniach kształcących pielęgniarki i położne (jak wynika z przeprowadzonych badań, rozmów), uwagi studentów o bazie kształcenia praktycznego i realizowanych zajęciach teoretycznych są negatywne. Główne bolączki dotyczą organizowania zajęć w weekendy oraz bardzo licznych grup w placówkach ochrony zdrowia.

• Ukończenie studiów w ramach Projektu (mimo różnych trudności) pozwoli na uzyskanie kwalifikacji zawodowych na poziomie umożliwiającym ich automatyczne uznanie w krajach Unii Europejskiej oraz podniesienie poziomu wykształcenia. Studenci proszeni są o stałe śledzenie stron internetowych Ministerstwa Zdrowia nt.: postępów i działań na rzecz kształcenia, a władze uczelni nt.: ustalanych terminów i procedur składania ofert. Ponadto powyższe informacje można znaleźć na stronie Projektu systemowego: www.studiapomostowe.mz.gov.pl

• Od lutego 2011 roku studenci rozpoczęli kształcenie w ok. 6 uczelniach, tylko w ramach środków własnych. Studenci mogą jeszcze raz starać się o przyjęcie do uczelni, które wygrają przetarg i będą realizowały bezpłatne studia w ramach Projektu od października 2011 roku. Limity w październiku br. będą takie same, jak w 2010 roku. Konkurencja jest bardzo duża. Szansa na dofinansowanie wynosi 50%. Dofinansowanie obejmie tylko około 4 500 miejsc. Kształcenie trwa od 2 do 3 semestrów. Pierwszeństwo w rekrutacji mają osoby, które złożyły dokumenty w ubiegłych latach. Kształcenie może odbywać się też w trybie indywidualnym i w małych grupach (przykładowo w Wyższej Szkole Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej, grupy są 10-osobowe). W przypadku powstałego dylematu, co wybrać, licencjat czy specjalizację, Pani Dyrektor Departamentu odpowiedziała, iż należy wybrać kształcenie licencjackie. Dopowiedziała też, iż czasem zakład pracy dopłaca do kształcenia na poziomie licencjata. Jak podkreślił przedstawiciel uczelni z Dąbrowy Górniczej, rozwój kształcenia komercyjnego wynika z faktu wprowadzania w błąd przez uczelnie osób starających się o przyjęcie; tj. podawanie informacji, że nie będzie już szkolenia płatnego w roku 2011 i 2012 przez resort zdrowia.

• Uczelnie niemedyczne prawnie podlegają Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Sprawa pobierania opłat od „poszczególnych elementów kształcenia” nie może mieć miejsca.

• W przyszłym roku akademickim (2012/2013), nie będzie już limitów przyjęć dla pielęgniarek i położnych; dotyczyć one będą tylko kierunków lekarskiego i lekarsko-dentystycznego.

• Nurtujący problem uczestników spotkania - dotyczący pobierania opłat na uczelniach od uczestników Projektu przedstawiła D. Zinkowska, przypominając obowiązujące aktualnie akty prawne. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 listopada 2006 roku w sprawie dokumentacji przebiegu studiów (Dz.U. Nr 224, poz. 1634 z późn. zm.), zarówno uczelnie publiczne i niepubliczne pobierają opłaty za wydanie indeksu (4 zł), legitymacji studenckiej (5 zł), dyplomu ukończenia studiów wraz z dwoma odpisami (60 zł), dodatkowego dyplomu w tłumaczeniu na język obcy (40 zł). Opłata powinna być na każdym kierunku taka sama, zgodna z poniesionymi kosztami ich wykonania, nie wyższa jednak, niż określona w przedmiotowym rozporządzeniu. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 roku (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) mówi, że uczelnie publiczne pobierają opłaty za postępowanie związane z przyjęciem na studia, a maksymalną wysokość tej opłaty ustala na dany rok akademicki, w drodze rozporządzenia Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Uczelnie niepubliczne same ustalają wysokość tej opłaty, która składa się z tzw. opłaty rekrutacyjnej i wpisowej. Opłata wpisowa może obejmować m.in. koszty wydania legitymacji studenckiej, indeksu, dyplomu; w przypadku osób, które nie zostały przyjęte na studia, opłata ta jest zwracana. Opłata rekrutacyjna związana z rekrutacją kandydatów, nie podlega zwrotowi. Według uczestników spotkania w Dąbrowie Górniczej wynosi ona - 100 złotych; w Rudzie Śląskiej - 200 złotych.

• Na stronie internetowej Projektu systemowego, w Zakładce Opłaty czytamy (co podkreśliła również Pani Dorota Zinkowska), że (…) „zgodnie z informacją uzyskaną z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego niedopuszczalne jest w ogóle pobieranie opłat za suplement do dyplomu, jak również nie można uznać za uzasadnione żądanie opłaty za: przerwę wakacyjną, opłatę dyplomową lub zajęcia z języka obcego czy technologii informacyjnej, wchodzące w zakres objęty planem studiów danego kierunku. Pobrane ww. opłaty uczelnie muszą zwrócić uczestnikom Projektu”. „Uczelnie realizujące projekt systemowy pn. „Kształcenie zawodowe pielęgniarek i położnych w ramach studiów pomostowych” zobowiązane są do nie pobierania od uczestników projektu opłat na pokrycie kosztów kształcenia przez cały okres realizacji studiów pomostowych. W przypadku naruszenia przez uczelnie realizujące projekt systemowy obowiązujących przepisów prawa oraz postanowień wynikających z zawartych umów wykonawczych Zamawiający, zgodnie z umową może zawiesić uczelni wypłatę dofinansowania do czasu wyjaśnienia wątpliwości lub usunięcia nieprawidłowości”. Warto podkreślić raz jeszcze, że uczelnie realizujące ww. projekt systemowy mają prawo do pobierania opłat związanych z przyjęciem na studia i wydaniem dokumentów takich jak: legitymacja, indeks czy dyplom.

• Odpowiadając jeszcze na dodatkowe pytania uczestników, w końcowej części spotkania, Pani Dyrektor Departamentu podkreśliła, że wkłady własne studenta jako forma dopłaty do czesnego jest niezgodna z zawartymi umowami na realizację studiów w ramach Projektu systemowego.Ponadto, Przewodnicząca Mariola Bartusek wskazała, iż nie ma możliwości kontynuowania studiów na studiach nieodpłatnych, jeżeli rozpoczęto je na studiach płatnych. Jest to, bowiem wyrażenie woli osoby, która się decyduje na dany tryb kształcenia, a informacje uczelni powinny być przekazywane rzetelnie i wiarygodnie. Przedstawiciel Wyższej Szkoły Planowania Strategicznego w Dąbrowie Górniczej zaproponował, aby Ministerstwo Zdrowia jako kryterium wyboru uczelni brało pod uwagę cenę za jeden semestr w zależności od kształcenia na realizowanej przez uczelnię ścieżce. Pani Dyrektor Beata Cholewka, uznała propozycję za ciekawą, wartą rozważenia. Dopowiedziała, że w Departamencie podjęte są dyskusje nad pozyskiwaniem pieniędzy na kształcenie pielęgniarek w nowej formule, bowiem po zakończeniu projektu w 2013 roku, będzie możliwe tylko kształcenie komercyjne.

Na ostatnie pytanie uczestników spotkania - Czy pracodawca ma prawo zwolnić osobę w pierwszej kolejności, jeśli nie posiada licencjatu, Pani Dyrektor Beata Cholewka odpowiedziała, iż jest to działanie bezprawne w sensie zawodowym. Decyzja pozostaje jednak w gestii pracodawcy. Danej osobie pozostaje tylko sądowe rozwiązanie. Warto podkreślić, że zaproponowana forma spotkania przez Panią Dyrektor Departamentu Pielęgniarek i Położnych Ministerstwa Zdrowia, Beatę Cholewkę - umożliwiła uczestnikom podzielenie się swoimi doświadczeniami oraz uzyskanie wyczerpujących odpowiedzi na nurtujące pytania w świetle obowiązującego prawa o szkolnictwie wyższym i prawa pracy.
 

Notatkę sporządziła
Krystyna Łukasz-Paluch