">

Tajemnica zawodowa pielęgniarki i położnej jest niezwykle ważnym elementem wykonywania zawodu. To właśnie poprzez wykonywanie zawodu pielęgniarka czy położna dowiaduje się o faktach bardzo szczególnych, intymnych i poufnych związanych ze stanem zdrowia pacjenta. Nałożona ustawowo tajemnica zawodowa – nieujawnianie informacji, o których uzyskano wiedzę w związku z wykonywaniem zawodu – każe milczeć i wskazuje wyraźnie osoby (instytucje)  którym można udzielić takich informacji. Takie ograniczenia jawności zostały wprowadzone ze względu na konieczność ochrony odpowiedniej sfery tajemnicy (informacji związanych z pacjentem) i zachowania zaufania do osób wykonujących konkretny zawód (pielęgniarki, położnej).

            Zgodnie z aktualnymi regulacjami prawnymi wykonywanie zawodu pielęgniarki polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych przede wszystkim w zakresie planowania i sprawowania opieki pielęgnacyjnej nad pacjentem. Podstawowe zadania osoby wykonującej zawód położnej polegają na sprawowaniu opieki nad kobietą w przebiegu ciąży. W piśmiennictwie zwraca się uwagę na to, że pielęgniarka poza spełnianiem swojej roli zawodowej sensu stricto, kształtuje wśród pacjentów postawy prozdrowotne i ułatwia funkcjonowanie w społeczeństwie osobom przewlekle chorym. W doktrynie wskazuje się, że „respekt dla tajemnicy jest ściśle związany z istotą zawodu pielęgniarskiego, nie ulega wątpliwości, iż nawet brak wyraźnych regulacji nie stwarzałby przeszkody dla przyjęcia istnienia określonych powinności profesji pielęgniarskiej w tym przedmiocie” (Katalog tajemnic związanych z wykonywaniem zawodów medycznych Monitor Prawniczy 13/2014 Moduł: postępowanie cywilne, prawo karne Krzysztof Świtała).

            Co jednak w sytuacji, kiedy pielęgniarka/położna w trakcie wykonywanych obowiązków zawodowych jest świadkiem przestępstwa lub podejrzewa o popełnieniu przestępstwa? Zgodnie z art. 17 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej:

1.Pielęgniarka i położna są obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji związanych z pacjentem, uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu.

2.Przepisu ust. 1 nie stosuje się, gdy:

    1)         tak stanowią odrębne przepisy;

    2)         zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta lub innych osób;

    3)         pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy wyraża zgodę na ujawnienie tajemnicy;

    4)         zachodzi potrzeba przekazania niezbędnych informacji o pacjencie związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych osobom uczestniczącym w udzielaniu tych świadczeń.

3.Pielęgniarka i położna, z zastrzeżeniem sytuacji, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3, są związane tajemnicą również po śmierci pacjenta.

            Na tajemnicę zawodową pielęgniarki i położnej wskazuje również Kodeks etyki, który stanowi, iż: pielęgniarkę/położną obowiązuje zachowanie w tajemnicy wszystkich wiadomości o pacjencie i jego środowisku (rodzinnym, społecznym) uzyskanych w związku z pełnieniem roli zawodowej.               

                Wobec tak wyraźnego uregulowania ustawowego oczywistym jest, iż pielęgniarka / położna nie może ujawniać informacji objętych tajemnicą zawodową – czyli przede wszystkim dotyczących stanu zdrowia pacjenta, aż nie uzyska zgody uprawnionej osoby lub nie zaistnieje sytuacja z ustawy, która umożliwi jej ujawnienia takich informacji. Ważne jest także, aby pamiętać, iż tajemnica zawodowa „działa”  i „jest aktywna” również  po śmierci pacjenta, zmiany przez pielęgniarkę / położną pracodawcy czy miejsca pracy, przejścia przez pielęgniarkę / położną na emeryturę czy rentę.   

            Na uwagę zasługuje sytuacja, kiedy pielęgniarka lub położna zostają wezwane w charakterze świadka celem złożenia zeznań, również obejmujących informacje objęte tajemnicą zawodową. Na każdej osobie wezwanej przez organ procesowy w charakterze świadka ciąży bowiem bezwzględny obowiązek stawienia się w miejscu i czasie określonym przez organ procesowy (art.177 § 1 kpk). Ponadto na świadka, biegłego, tłumacza lub specjalistę, który bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia tego organu wydalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 3000 złotych. (art. 285 kpk). Od obowiązku stawienia się na wezwanie istnieją pewne wyjątki, tj. kiedy świadek nie może stawić się z powodu choroby, kalectwa lub innej nie dającej się pokonać przeszkody (np. podeszły wiek). Wówczas świadka takiego można przesłuchać w miejscu jego pobytu Na osobie wezwanej w charakterze świadka ciąży prawny obowiązek zeznawania. Obowiązkiem złożenia zeznań objęte są zarówno posiadane przez świadka informacje mające znaczenie dla sprawy, jak i dane dotyczące jego tożsamości.         Ograniczanie obowiązku składania zeznań, tzw. względny zakaz dowodowy, ma miejsce kiedy mówimy o pewnej kategorii osób, które mogą być przesłuchiwane w charakterze świadków, ale tylko przy zachowaniu ściśle określonych warunków. Są to bowiem osoby obowiązane do zachowania tajemnicy państwowej, służbowej i zawodowej, które mają obowiązek złożenia zeznań na okoliczności objęte tajemnicą po zwolnieniu ich przez uprawniony organ. Do tej kategorii zaliczamy również pielęgniarki i położne. Jednakże w zależności przed jakim organem składane są zeznania, pielęgniarki i położne obejmują inne (odmienne) zasady prawne.

            Pierwsza sytuacja, to składanie zeznań przez pielęgniarkę i położną przed organami samorządu zawodowego – Rzecznikiem Odpowiedzialności  Zawodowej oraz Sądem Pielęgniarek i Położnych. Tutaj nie ma nakazu zachowania informacji objętej tajemnicą zawodową, gdy z tajemnicy tej zwalnia art. 42 ust. 4 ustawy o samorządzie pielęgniarki i położne, tj.: nie stanowi naruszenia tajemnicy zawodowej składanie przez  pielęgniarkę i położną zeznań lub wyjaśnień  w trakcie postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej.

            Druga sytuacja, to składanie zeznań przed organami w postępowaniach karnych. Tutaj zgodnie z art 266 Kodeksu karnego - kto, wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie zobowiązaniu,  ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznał się w związku z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą,działalnością publiczną, społeczną, gospodarczą lub naukową,  podlega odpowiedzialności karnej. Z kolei przepis art. 180 Kodeksu postępowania karnego mówi, iż osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych o klauzuli tajności "zastrzeżone" lub "poufne" lub tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub funkcji mogą odmówić zeznań co do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej.

            Zatem pielęgniarka i położna składająca zeznania w charakterze świadka w postępowaniu karnym, które objęte są tajemnicą zawodową, musi uprzednio uzyskać pisemne i prawomocne postanowienie prokuratora lub sądu o zwolnieniu z tajemnicy zawodowej w sprawie, w której zeznaje. Postanowienie o zwolnieniu z tajemnicy zawodowej

 jest instrumentem prawnym, umożliwiającym organom prowadzącym postępowanie na uzyskanie informacji, które w normalnym stanie rzeczy objęte są tajemnicą. Postanowienie takie musi być przedłożone osobie, przed przystąpieniem do czynności (prośby o dobrowolne wydanie, przeszukania, zadawania pytań).   

Podstawa prawna:
1.  ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. 1997, Nr 89 poz. 555 ze zmianami);
2.  ustawa z dnia 6 czerwca 1997r.- Kodeks karny (Dz. U. 1997, Nr 88, poz. 553, ze  zm);
3.  ustawa z dnia 1 lipca 2011r. o samorządzie pielęgniarek i położnych (Dz.U. Nr 174, poz. 1038 ze zm.).